جایزه نوبل ۲۰۲۵ پزشکی به کشف تنظیمگرهای ایمنی تعلق گرفت
استکهلم، ۶ اکتبر ۲۰۲۵ — کمیته نوبل فیزیولوژی یا پزشکی امسال جایزه را به مری براونکو (Mary E. Brunkow)، فرد رامسدِل (Fred Ramsdell) و شیمون ساکاگوچی (Shimon Sakaguchi) اهدا کرد به پاس «کشفهای بنیادی مرتبط با تحمل ایمنی محیطی (peripheral immune tolerance)». Chemical & Engineering News+3NobelPrize.org+3NobelPrize.org+3
در بیانیه رسمی آمده است: «ناظران دستگاه ایمنی» که به عنوان سلولهای تنظیمکننده T (regulatory T cells یا Tregs) شناخته میشوند، مانع آن میشوند که سیستم ایمنی به بافتهای خودی حمله کند. این کشف به درک بهتر چگونگی تعادل بین دفاع از بدن و حفظ خودزیستی (self-tolerance) کمک شایانی کرده است. Chemistry World+3NobelPrize.org+3NobelPrize.org+3
پیشینه علمی و سهم هر یک از پژوهشگران
- شیمون ساکاگوچی اولین بار در سال ۱۹۹۵ نشان داد که زیرمجموعهای از سلولهای T با بیان CD25 میتوانند نقش سرکوبکننده داشته باشند و رفتارهای خودایمنی را مهار کنند؛ این یافته چالشی مستقیم به فرضیه غالب آن زمان درباره فقط «حذف مرکزی (central tolerance)» وارد کرد. Chemical & Engineering News+3NobelPrize.org+3NobelPrize.org+3
- براونکو و رامسدِل در سال ۲۰۰۱ ژنی را که بعدها FOXP3 نام گرفت، در موشهایی که دچار بیماری خودایمنی مرگبار «scurfy» بودند، شناسایی کردند. آنها نشان دادند که جهش در این ژن منجر به ناتوانی در تنظیم پاسخهای ایمنی میشود. NobelPrize.org+5NobelPrize.org+5AJMC+5
- در سالهای بعد، ارتباط بین این یافتهها به اثبات رسید: FOXP3 نقش محوری در تکامل و عملکرد سلولهای تنظیمکننده T دارد. AJMC+4NobelPrize.org+4NobelPrize.org+4
کمیته نوبل در ارزیابی خود تأکید کرده است که این کشفیات «باعث فهم عمیقتر عملکرد دستگاه ایمنی و علت توسعه بیماریهای خودایمنی شدند.» NobelPrize.org+2NobelPrize.org+2
اهمیت و افقهای آینده
این جایزه بیش از آنکه صرفاً تجلیل از دستاوردی علمی باشد، تأییدی است بر جهتگیری نوین در ایمونولوژی: نه فقط مبارزه با عاملهای پاتوژن، بلکه کنترل دقیق واکنش ایمنی در بافت خودی. یافتههای برندگان نوبل افقهای تازهای در موارد زیر گشودهاند:
- درمان بیماریهای خودایمنی
با درک بهتر سلولهای T تنظیمکننده و مکانیسم FOXP3، امکان طراحی استراتژیهایی وجود دارد که پاسخ ایمنی را بدون سرکوب کامل سیستم ایمنی تنظیم کنند. - پیوند اعضا و پیشگیری از رد پیوند
استفاده از راهبردهای افزایش یا فعالسازی Tregs میتواند به کنترل پاسخ ایمنی پس از پیوند کمک کند و نیاز به داروهای سرکوبکننده عمومی را کاهش دهد. - ایمونوتراپی در سرطان
در زمینه سرطان، بعضی تومورها از ظرفیت مهار Tregs بهره میبرند تا از حملهی ایمنی فرار کنند. کنترل یا تنظیم Tregs در محیط توموری ممکن است اثربخشی درمانهای ایمونولوژیک را افزایش دهد. - پژوهش بنیادی در همزیستی ایمنی
سازوکارهای تحمل ایمنی محیطی به ما امکان میدهند تا چگونگی تعادل دینامیک میان پاسخ ایمنی فعال و مهار آن را در شرایط طبیعی بهتر بفهمیم.